Idealist
New member
Penguenler Hakkında İlginç Bilgiler: Smokinli Görünüp Hayatta Kalma Uzmanı Olmak
Penguenleri ilk gördüğümüzde aklımıza genellikle aynı görüntü geliyor: Siyah-beyaz smokinini giymiş, hafif paytak yürüyen, sanki önemli bir toplantıya geç kalmış ama toplantının nerede olduğunu da tam hatırlamayan sevimli bir kuş. Fakat işin komik tarafı şu: Penguenleri karada yürürken değerlendirmek, bir yüzücüyü koşu bandında izleyip “Bu adam hiç atletik değilmiş” demeye benziyor.
Çünkü penguenin gerçek dünyası karada değil, suyun altında başlıyor.
Üstelik penguenler yalnızca sevimli hayvanlar değil. Avlanma, eş seçimi, yavru bakımı, soğukla mücadele, koloni düzeni ve uzun mesafeli yolculuklar açısından son derece ilginç canlılar. Bazı türler buz gibi Antarktika'da yaşarken bazıları çöllere yakın kıyılarda, hatta ekvator çevresinde hayatını sürdürüyor. Yani “penguen = sürekli kar ve buz” denklemi sandığımız kadar doğru değil. Smithsonian Ocean+1
Penguenler Aslında Kaç Tür?
Penguen deyince çoğumuzun zihninde tek bir hayvan beliriyor. Oysa penguen ailesi oldukça çeşitli. Kaynaklara göre sınıflandırmaya bağlı olarak yaklaşık 18 civarında yaşayan türden söz ediliyor ve bu türlerin yaşam biçimleri birbirinden ciddi şekilde farklılaşıyor. Smithsonian da 18 türden söz ederken bazı bilimsel sınıflandırmalarda tür sayısı konusunda tartışmalar bulunduğunu belirtiyor. Smithsonian Ocean+1
En büyük penguen imparator pengueni. Yaklaşık 1,3 metreye kadar ulaşabiliyor. Diğer uçta ise küçük penguen bulunuyor; yaklaşık 30 santimetre civarında kalabiliyor. Yani biri neredeyse “penguenlerin basketbol takımı kaptanı”, diğeri ise aynı takımın malzemecisi gibi duruyor. Smithsonian Ocean
Üstelik bütün penguenler Antarktika'da yaşamıyor. Galápagos pengueni bunun en eğlenceli örneklerinden biri. Ekvator çevresinde yaşayan bu tür, sıcakla baş edebilmek için gölge arıyor, kanatlarını açıyor ve vücudunu serinletmeye çalışıyor. Kısacası “Ben penguenim, sıcak hava bana işlemez” demiyor; tam tersine, sıcak havayla ciddi bir pazarlık yürütüyor. Smithsonian Ocean
Uçamıyorlar Ama Suda Roket Gibiler
Penguenlerin kanatları var ama uçmayı bırakmış durumdalar. Bunun yerine kanatlarını yüzgeç gibi kullanıyorlar.
Burada evrimsel açıdan müthiş bir takas gerçekleşmiş: Havada uçma yeteneğini kaybedip su altında olağanüstü hareket kabiliyeti kazanmışlar. Vücutları torpido biçimine yaklaşmış, kemikleri uçan kuşlardaki gibi hafif ve hava boşluklarıyla dolu değil; daha yoğun bir yapıya sahip. Bu da su altında daha etkili hareket etmelerini sağlıyor. Smithsonian Ocean
İmparator penguenleri acele ettiklerinde yaklaşık 14 km/s hıza ulaşabiliyor. Daha da etkileyicisi, bazı imparator penguenlerinin 500 metrenin üzerinde derinliklere dalabildiğinin ve kaydedilmiş bir dalışın 32 dakikadan uzun sürdüğünün belirtilmesi. Smithsonian Ocean
Bir düşünün: İnsan olarak birkaç dakika suyun altında kalınca “Artık oksijeni nereden bulacağız?” diye panik yapıyoruz. Penguen ise yüzlerce metre aşağı inip balık arıyor.
Üstelik suyun yüzeyinde sıçrayarak ilerledikleri “porpoising” adı verilen bir hareket de kullanıyorlar. Bu hareket hem hızlı ilerlemelerine hem de nefes almak için yüzeye çıkarken fazla hız kaybetmemelerine yardımcı olabiliyor. Smithsonian Ocean
Smokin Neden Var? Moda Değil, Hayatta Kalma Stratejisi
Penguenlerin siyah sırt ve beyaz karın görünümü gerçekten de şık. Fakat bu görünümün arkasında moda dergilerinden çok daha ciddi bir biyolojik avantaj bulunuyor.
Su altında penguenin üst kısmına yukarıdan bakan bir avcı, koyu sırt nedeniyle onu karanlık okyanus tabanıyla daha zor ayırt edebilir. Aşağıdan bakan avcı açısından ise açık renkli karın, suyun üstündeki aydınlık bölgeyle daha kolay karışabilir.
Yani penguenlerin kıyafeti aslında bir çeşit doğal kamuflaj.
Bizim smokin dediğimiz şey penguen açısından “Bugün biraz şık olayım” değil, “Bugün hayatta kalmam gerekiyor” anlamına geliyor.
Penguenlerin Aile Hayatı Sandığımızdan Çok Daha Stratejik
Penguenlerin aile hayatına baktığımızda romantizm kadar organizasyon da görüyoruz.
Örneğin imparator pengueninde dişi yumurtayı bıraktıktan sonra denize beslenmeye giderken erkek yumurtayı ayaklarının üzerinde koruyor. Erkek, yumurtayı soğuk zemine değdirmeden vücudundaki deri bölgesiyle kapatarak sıcak tutuyor. Bu süreç yaklaşık iki ay sürebiliyor ve erkek bu sırada ciddi miktarda kilo kaybedebiliyor. Smithsonian Ocean+1
Burada klasik “erkek çözüm odaklı, kadın duygusal” klişesine yaslanmak çok kolay olurdu. Fakat penguenlerde mesele çok daha ilginç: Her iki ebeveynin de farklı zamanlarda farklı sorumlulukları üstlendiği bir iş bölümü var.
Dişi enerji toplamak ve yavru için yiyecek sağlamak üzere denize giderken erkek aşırı soğukta yumurtayı koruyor. Daha sonra roller yeniden değişebiliyor.
Dolayısıyla bunu “erkek böyle, kadın şöyle” şeklinde yorumlamak yerine, koşullar değiştiğinde sorumluluk paylaşımının da değişebildiği bir ortaklık modeli olarak görmek daha doğru.
Üstelik bireylerin davranışları da aynı değil. Bazı penguen türleri eşleriyle güçlü bağlar oluştururken bazıları daha farklı sosyal düzenler sergiliyor. Gentoo penguenlerinin önceki yıllardaki yuvalarına ve eşlerine dönebildiği, bazı türlerin ise daha karmaşık koloni davranışları gösterdiği biliniyor. Smithsonian Ocean
Kadın Penguenler “Empati”, Erkek Penguenler “Strateji” mi? O Kadar Basit Değil
İnsan toplumunda erkekleri yalnızca çözüm üreten, kadınları yalnızca duygusal destek veren kişiler olarak görmek zaten gerçeği fazlasıyla basitleştiriyor. Penguenlere bunu uygulamak ise daha da anlamsız.
Bir dişi penguenin yavrusuna yiyecek götürmesi elbette güçlü bir ebeveynlik davranışı. Fakat aynı şekilde yumurtayı aylarca soğuktan koruyan erkek imparator penguen de yalnızca “stratejik” bir görev yapmıyor; yavrunun yaşam şansını doğrudan belirleyen yoğun bir ebeveynlik sorumluluğu taşıyor.
Üstelik penguen kolonilerinde bireyler birbirlerinin seslerini ayırt edebiliyor. Yavrular ve ebeveynler, kalabalık kolonilerde kendilerini bulmak için kişiye özgü çağrılardan yararlanıyor. Smithsonian Ocean
Bu noktada daha güzel bir soru ortaya çıkıyor:
Bir toplulukta birbirini tanımak için yüz yeterli değilse, ses ne kadar güçlü bir kimlik haline gelir?
Penguenler açısından cevap oldukça net görünüyor: Çok güçlü.
Penguenler Arasında “Ev Dekorasyonu” Kavgası Bile Var
Penguenlerin yuva yapması da başlı başına komedi malzemesi.
Bazı türler taşlardan yuva oluşturuyor. Fakat iyi taş her zaman bol değil. Smithsonian'ın aktardığı gözlemlerde özellikle chinstrap penguenlerinin komşularının yuvalarından taş çalabildiği belirtiliyor. Smithsonian Ocean
Düşünsenize:
“Komşu, şu taş senin mi?”
“Evet.”
“Artık değil.”
Penguen dünyasında emlak piyasasının nasıl işlediğini tam olarak bilmiyoruz ama kaliteli taşın ciddi bir değer taşıdığı kesin.
Üstelik yuva yalnızca estetik mesele değil. Daha iyi yuvalar yumurtaların ve yavruların su baskını gibi tehlikelerden korunmasına yardımcı olabiliyor. Yani penguenin “şu taş buraya daha güzel oldu” diye uğraşması aslında yavrunun hayatta kalma ihtimaliyle bağlantılı ciddi bir davranış. Smithsonian Ocean
Koloni Hayatı: Binlerce Penguen Arasında Kendi Aileni Nasıl Bulursun?
Penguenleri ilk gördüğümüzde aklımıza genellikle aynı görüntü geliyor: Siyah-beyaz smokinini giymiş, hafif paytak yürüyen, sanki önemli bir toplantıya geç kalmış ama toplantının nerede olduğunu da tam hatırlamayan sevimli bir kuş. Fakat işin komik tarafı şu: Penguenleri karada yürürken değerlendirmek, bir yüzücüyü koşu bandında izleyip “Bu adam hiç atletik değilmiş” demeye benziyor.
Çünkü penguenin gerçek dünyası karada değil, suyun altında başlıyor.
Üstelik penguenler yalnızca sevimli hayvanlar değil. Avlanma, eş seçimi, yavru bakımı, soğukla mücadele, koloni düzeni ve uzun mesafeli yolculuklar açısından son derece ilginç canlılar. Bazı türler buz gibi Antarktika'da yaşarken bazıları çöllere yakın kıyılarda, hatta ekvator çevresinde hayatını sürdürüyor. Yani “penguen = sürekli kar ve buz” denklemi sandığımız kadar doğru değil. Smithsonian Ocean+1
Penguenler Aslında Kaç Tür?
Penguen deyince çoğumuzun zihninde tek bir hayvan beliriyor. Oysa penguen ailesi oldukça çeşitli. Kaynaklara göre sınıflandırmaya bağlı olarak yaklaşık 18 civarında yaşayan türden söz ediliyor ve bu türlerin yaşam biçimleri birbirinden ciddi şekilde farklılaşıyor. Smithsonian da 18 türden söz ederken bazı bilimsel sınıflandırmalarda tür sayısı konusunda tartışmalar bulunduğunu belirtiyor. Smithsonian Ocean+1
En büyük penguen imparator pengueni. Yaklaşık 1,3 metreye kadar ulaşabiliyor. Diğer uçta ise küçük penguen bulunuyor; yaklaşık 30 santimetre civarında kalabiliyor. Yani biri neredeyse “penguenlerin basketbol takımı kaptanı”, diğeri ise aynı takımın malzemecisi gibi duruyor. Smithsonian Ocean
Üstelik bütün penguenler Antarktika'da yaşamıyor. Galápagos pengueni bunun en eğlenceli örneklerinden biri. Ekvator çevresinde yaşayan bu tür, sıcakla baş edebilmek için gölge arıyor, kanatlarını açıyor ve vücudunu serinletmeye çalışıyor. Kısacası “Ben penguenim, sıcak hava bana işlemez” demiyor; tam tersine, sıcak havayla ciddi bir pazarlık yürütüyor. Smithsonian Ocean
Uçamıyorlar Ama Suda Roket Gibiler
Penguenlerin kanatları var ama uçmayı bırakmış durumdalar. Bunun yerine kanatlarını yüzgeç gibi kullanıyorlar.
Burada evrimsel açıdan müthiş bir takas gerçekleşmiş: Havada uçma yeteneğini kaybedip su altında olağanüstü hareket kabiliyeti kazanmışlar. Vücutları torpido biçimine yaklaşmış, kemikleri uçan kuşlardaki gibi hafif ve hava boşluklarıyla dolu değil; daha yoğun bir yapıya sahip. Bu da su altında daha etkili hareket etmelerini sağlıyor. Smithsonian Ocean
İmparator penguenleri acele ettiklerinde yaklaşık 14 km/s hıza ulaşabiliyor. Daha da etkileyicisi, bazı imparator penguenlerinin 500 metrenin üzerinde derinliklere dalabildiğinin ve kaydedilmiş bir dalışın 32 dakikadan uzun sürdüğünün belirtilmesi. Smithsonian Ocean
Bir düşünün: İnsan olarak birkaç dakika suyun altında kalınca “Artık oksijeni nereden bulacağız?” diye panik yapıyoruz. Penguen ise yüzlerce metre aşağı inip balık arıyor.
Üstelik suyun yüzeyinde sıçrayarak ilerledikleri “porpoising” adı verilen bir hareket de kullanıyorlar. Bu hareket hem hızlı ilerlemelerine hem de nefes almak için yüzeye çıkarken fazla hız kaybetmemelerine yardımcı olabiliyor. Smithsonian Ocean
Smokin Neden Var? Moda Değil, Hayatta Kalma Stratejisi
Penguenlerin siyah sırt ve beyaz karın görünümü gerçekten de şık. Fakat bu görünümün arkasında moda dergilerinden çok daha ciddi bir biyolojik avantaj bulunuyor.
Su altında penguenin üst kısmına yukarıdan bakan bir avcı, koyu sırt nedeniyle onu karanlık okyanus tabanıyla daha zor ayırt edebilir. Aşağıdan bakan avcı açısından ise açık renkli karın, suyun üstündeki aydınlık bölgeyle daha kolay karışabilir.
Yani penguenlerin kıyafeti aslında bir çeşit doğal kamuflaj.
Bizim smokin dediğimiz şey penguen açısından “Bugün biraz şık olayım” değil, “Bugün hayatta kalmam gerekiyor” anlamına geliyor.
Penguenlerin Aile Hayatı Sandığımızdan Çok Daha Stratejik
Penguenlerin aile hayatına baktığımızda romantizm kadar organizasyon da görüyoruz.
Örneğin imparator pengueninde dişi yumurtayı bıraktıktan sonra denize beslenmeye giderken erkek yumurtayı ayaklarının üzerinde koruyor. Erkek, yumurtayı soğuk zemine değdirmeden vücudundaki deri bölgesiyle kapatarak sıcak tutuyor. Bu süreç yaklaşık iki ay sürebiliyor ve erkek bu sırada ciddi miktarda kilo kaybedebiliyor. Smithsonian Ocean+1
Burada klasik “erkek çözüm odaklı, kadın duygusal” klişesine yaslanmak çok kolay olurdu. Fakat penguenlerde mesele çok daha ilginç: Her iki ebeveynin de farklı zamanlarda farklı sorumlulukları üstlendiği bir iş bölümü var.
Dişi enerji toplamak ve yavru için yiyecek sağlamak üzere denize giderken erkek aşırı soğukta yumurtayı koruyor. Daha sonra roller yeniden değişebiliyor.
Dolayısıyla bunu “erkek böyle, kadın şöyle” şeklinde yorumlamak yerine, koşullar değiştiğinde sorumluluk paylaşımının da değişebildiği bir ortaklık modeli olarak görmek daha doğru.
Üstelik bireylerin davranışları da aynı değil. Bazı penguen türleri eşleriyle güçlü bağlar oluştururken bazıları daha farklı sosyal düzenler sergiliyor. Gentoo penguenlerinin önceki yıllardaki yuvalarına ve eşlerine dönebildiği, bazı türlerin ise daha karmaşık koloni davranışları gösterdiği biliniyor. Smithsonian Ocean
Kadın Penguenler “Empati”, Erkek Penguenler “Strateji” mi? O Kadar Basit Değil
İnsan toplumunda erkekleri yalnızca çözüm üreten, kadınları yalnızca duygusal destek veren kişiler olarak görmek zaten gerçeği fazlasıyla basitleştiriyor. Penguenlere bunu uygulamak ise daha da anlamsız.
Bir dişi penguenin yavrusuna yiyecek götürmesi elbette güçlü bir ebeveynlik davranışı. Fakat aynı şekilde yumurtayı aylarca soğuktan koruyan erkek imparator penguen de yalnızca “stratejik” bir görev yapmıyor; yavrunun yaşam şansını doğrudan belirleyen yoğun bir ebeveynlik sorumluluğu taşıyor.
Üstelik penguen kolonilerinde bireyler birbirlerinin seslerini ayırt edebiliyor. Yavrular ve ebeveynler, kalabalık kolonilerde kendilerini bulmak için kişiye özgü çağrılardan yararlanıyor. Smithsonian Ocean
Bu noktada daha güzel bir soru ortaya çıkıyor:
Bir toplulukta birbirini tanımak için yüz yeterli değilse, ses ne kadar güçlü bir kimlik haline gelir?
Penguenler açısından cevap oldukça net görünüyor: Çok güçlü.
Penguenler Arasında “Ev Dekorasyonu” Kavgası Bile Var
Penguenlerin yuva yapması da başlı başına komedi malzemesi.
Bazı türler taşlardan yuva oluşturuyor. Fakat iyi taş her zaman bol değil. Smithsonian'ın aktardığı gözlemlerde özellikle chinstrap penguenlerinin komşularının yuvalarından taş çalabildiği belirtiliyor. Smithsonian Ocean
Düşünsenize:
“Komşu, şu taş senin mi?”
“Evet.”
“Artık değil.”
Penguen dünyasında emlak piyasasının nasıl işlediğini tam olarak bilmiyoruz ama kaliteli taşın ciddi bir değer taşıdığı kesin.
Üstelik yuva yalnızca estetik mesele değil. Daha iyi yuvalar yumurtaların ve yavruların su baskını gibi tehlikelerden korunmasına yardımcı olabiliyor. Yani penguenin “şu taş buraya daha güzel oldu” diye uğraşması aslında yavrunun hayatta kalma ihtimaliyle bağlantılı ciddi bir davranış. Smithsonian Ocean
Koloni Hayatı: Binlerce Penguen Arasında Kendi Aileni Nasıl Bulursun?